Το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε στις 25 Οκτωβρίου ότι οι κρατήσεις πλοίων στη Βαλτική Θάλασσα από κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνιστούν εχθρικές και προκλητικές ενέργειες, οξύνοντας τη διαμάχη γύρω από τις δυτικές προσπάθειες περιορισμού του στόλου δεξαμενόπλοιων που η Μόσχα χρησιμοποιεί για να παρακάμπτει τις κυρώσεις. Ο Βλάντισλαβ Μασλένικοφ, διευθυντής του Τμήματος Ευρωπαϊκών Προβλημάτων του υπουργείου, δήλωσε στο κρατικό πρακτορείο ειδήσεων RIA Novosti ότι η Μόσχα θεωρεί την πρακτική αυτή σκόπιμα εχθρική.
Η δήλωση ακολουθεί εβδομάδες κλιμακούμενης έντασης στη Βαλτική, όπου η Δανία, η Γερμανία, η Φινλανδία και άλλα παράκτια κράτη έχουν εντείνει τους ελέγχους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχουν κατασχέσει δεξαμενόπλοια που συνδέονται με τον λεγόμενο “σκιώδη στόλο” της Ρωσίας, τα παλαιωμένα, αδιαφανούς ιδιοκτησίας πλοία που η Μόσχα χρησιμοποιεί για να μεταφέρει πετρέλαιο πάνω από το δυτικό ανώτατο όριο τιμής. Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν προειδοποιήσει ότι περαιτέρω κρατήσεις θα μπορούσαν να απαντηθούν με αντίποινα, αυξάνοντας το διακύβευμα σε μια θαλάσσια οδό που διακινεί μεγάλο μέρος των θαλάσσιων εξαγωγών αργού πετρελαίου της Ρωσίας.
Το Κρεμλίνο Απειλεί με Αντίποινα
Ο Μασλένικοφ δήλωσε ότι η Ρωσία ήδη εφαρμόζει αντίποινα μέτρα για όσα χαρακτήρισε ενέργειες δυτικών κρατών με στόχο την κράτηση πλοίων στη Βαλτική Θάλασσα, χαρακτηρίζοντας τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ και της ΕΕ ως εμπλεκόμενα σε αυτό που ονόμασε “θαλάσσιο ρακέτ”. Πρόσθεσε ότι μεμονωμένα κράτη της ΕΕ λαμβάνουν συστηματικά μέτρα που θα μπορούσαν να περιπλέξουν το διεθνές εμπόριο, και επεσήμανε ότι η δυτική χρήση του όρου “σκιώδης στόλος” συνδέεται με ισχυρισμούς περί ναυτικής ασφάλειας και περιβαλλοντικού κινδύνου.
Η ρητορική εντάσσεται σε προειδοποιήσεις που εκδόθηκαν δύο ημέρες νωρίτερα, όταν η ρωσική πρεσβεία στη Δανία δήλωσε στο μέσο ενημέρωσης Izvestia ότι η Κοπεγχάγη ετοιμαζόταν να διεξαγάγει αυτό που ονόμασε “πειρατικές επιχειρήσεις” εναντίον πλοίων που μεταφέρουν ρωσικό φορτίο, προειδοποιώντας ότι τέτοιες κινήσεις θα προκαλούσαν έντονη αντίδραση από τη Μόσχα. Δανοί βουλευτές πιέζουν την κυβέρνηση να λάβει πιο δραστικά μέτρα, αφού η Κοπεγχάγη άρχισε να απαιτεί ασφαλιστικά έγγραφα από δεξαμενόπλοια που διέρχονται από τα ύδατά της τον Ιούλιο, παρότι αναλυτές σημειώνουν ότι η Δανία διαθέτει τη στρατιωτική ικανότητα να κρατήσει πλοία αλλά αντιμετωπίζει κινδύνους κλιμάκωσης που θα μπορούσαν να αποτρέψουν πραγματικές κατασχέσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιβολή Κλιμακώνεται
Η διαμάχη ακολουθεί κοινή δήλωση που εκδόθηκε τον Ιανουάριο από δεκατέσσερις ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ αυτών η Δανία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Πολωνία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία δηλώνει ότι δεξαμενόπλοια που αλλάζουν σημαία, απενεργοποιούν τους αναμεταδότες ή στερούνται κατάλληλων εγγράφων θα αντιμετωπίζονται ως ανιθαγενή πλοία υποκείμενα σε κράτηση εφόσον παραβιάζουν διεθνείς συμβάσεις όπως η SOLAS, η MARPOL και η UNCLOS. Η διακήρυξη αποτέλεσε μια από τις πιο συντονισμένες προσπάθειες μέχρι σήμερα ευρωπαϊκών κρατών να ασκήσουν δικαιοδοσία στον στόλο που διέρχεται από τα Δανικά Στενά.
Τα δεδομένα της ίδιας της Δανίας απεικονίζουν την κλίμακα της κίνησης: η Δανική Ναυτική Αρχή κατέγραψε 292 διελεύσεις δεξαμενόπλοιων υπό κυρώσεις της ΕΕ στα δανικά ύδατα το 2025, περίπου μία διέλευση την ημέρα. Τα πλοία αυτά αποπλέουν από ρωσικούς τερματικούς σταθμούς της Βαλτικής, κυρίως το Ουστ-Λούγκα και το Πριμόρσκ, μεταφέροντας αργό πετρέλαιο και διυλισμένα προϊόντα όπως πετρέλαιο ντίζελ και βενζίνη προς αγοραστές στην Ασία και αλλού, χρησιμοποιώντας συχνά παλαιωμένα σκάφη που εγείρουν ανησυχίες για διαρροές.
Νομικά και Περιβαλλοντικά Διακυβεύματα
Οι δυτικές κυβερνήσεις παραμένουν νομικά περιορισμένες ως προς το πόσο μακριά μπορούν να προχωρήσουν. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου, ένα πλοίο ξένης σημαίας σε διεθνή ύδατα δεν διαπράττει αυτομάτως αδίκημα κυρώσεων απλώς μεταφέροντας φορτίο υπό κυρώσεις, και κάθε πλοίο που κατασχέθηκε στην Ευρώπη κατά το 2024 και το 2025 τελικά αποδεσμεύτηκε με το φορτίο του ανέπαφο, ακόμη κι αν ποινικές έρευνες συνεχίστηκαν σε ορισμένες περιπτώσεις.
Ωστόσο έχουν σημειωθεί συγκεκριμένες κατασχέσεις: γερμανικές τελωνειακές αρχές κατέσχεσαν το δεξαμενόπλοιο σημαίας Παναμά Eventin τον Μάρτιο, αφού εντοπίστηκε ακινητοποιημένο ανοικτά της Ρίγκεν έχοντας αποπλεύσει από το Ουστ-Λούγκα με προορισμό την Αίγυπτο, ρυμουλκώντας το σε ύδατα ανοικτά του Σάσνιτς για παρακολούθηση από την ακτοφυλακή και την ομοσπονδιακή αστυνομία. Τέτοια περιστατικά, μαζί με τα κενά ασφαλιστικής κάλυψης που αφήνουν τα πλοία του σκιώδους στόλου εκτεθειμένα σε περίπτωση διαρροής ή σύγκρουσης, συνεχίζουν να στηρίζουν το περιβαλλοντικό και ασφαλιστικό σκεπτικό των ευρωπαϊκών κρατών για την εντατικοποίηση της επιβολής στη Βαλτική Θάλασσα.
Γιατί έχει σημασία
Η Βαλτική Θάλασσα αποτελεί κρίσιμο διάδρομο για τις θαλάσσιες εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου, και η αντιπαράθεση γύρω από τις κρατήσεις δεξαμενόπλοιων βρίσκεται στο σταυροδρόμι επιβολής κυρώσεων, ναυτικού δικαίου και έντασης ΝΑΤΟ-Ρωσίας. Τα παλαιωμένα, ανεπαρκώς ασφαλισμένα πλοία του σκιώδους στόλου συνιστούν διαρκή κίνδυνο διαρροής σε έναν από τους πιο πολυσύχναστους και οικολογικά ευαίσθητους θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου. Η απειλή της Μόσχας για αντίποινα αυξάνει την πιθανότητα περαιτέρω διατάραξης της εμπορικής ναυτιλίας στην περιοχή, ενώ η εξάρτηση των ευρωπαϊκών κρατών από αμφιλεγόμενες νομικές βάσεις, περιβαλλοντικούς κανόνες και νόμους κατά της πειρατείας, αντί για σαφές δίκαιο κυρώσεων, υπογραμμίζει πόσο ασταθές παραμένει το διεθνές νομικό πλαίσιο για την αστυνόμευση στόλων υπό κυρώσεις.
Πηγή: Izvestia (en.iz.ru)
